อาหารสายยางสหรับผู้ป่วยโรคตับแข็งสำหรับผู้ป่วย โรคตับแข็ง (Liver Cirrhosis) การจัดการอาหารทางสายยางมีความละเอียดอ่อนมากครับ เพราะตับที่แข็งจะทำงานได้น้อยลง ทำให้เสี่ยงต่อการสะสมของของเสีย (แอมโมเนีย) ในเลือด ซึ่งอาจส่งผลให้ผู้ป่วยมีอาการซึมหรือหมดสติ (ภาวะทางสมองจากโรคตับ)
นี่คือแนวทางหลักในการจัดการอาหารเพื่อให้ตับทำงานได้ง่ายขึ้นครับ:
1. หลักการจัดสารอาหาร "สูตรถนอมตับ"
โปรตีน: ต้องเน้นคุณภาพและปริมาณที่เหมาะสม
หากอาการคงที่: ยังต้องการโปรตีนเพื่อซ่อมแซมตับ แต่ควรเน้น โปรตีนจากพืช (เช่น ถั่วเหลือง) หรือ โปรตีนจากปลาและไข่ขาว เพราะเกิดขยะในเลือดน้อยกว่าเนื้อแดง
หากมีอาการซึมหรือสับสน: อาจต้อง จำกัดโปรตีน ชั่วคราวตามคำสั่งแพทย์ เพื่อลดการสร้างแอมโมเนีย
เน้นกรดอะมิโนสายกิ่ง (BCAA):
ในผู้ป่วยตับแข็ง ร่างกายจะต้องการ BCAA (พบมากในไข่ขาวและถั่ว) มากเป็นพิเศษ เพื่อช่วยลดอาการทางสมองและช่วยสร้างกล้ามเนื้อ
คาร์โบไฮเดรต: ต้องได้รับเพียงพอ
ตับแข็งจะเก็บสำรองน้ำตาล (Glycogen) ได้น้อย ผู้ป่วยเสี่ยงต่อ ภาวะน้ำตาลต่ำในตอนกลางคืน จึงควรแบ่งมื้ออาหารเป็นมื้อย่อยๆ และอาจมีมื้อดึกเล็กน้อยก่อนนอน
จำกัดโซเดียม (ลดเค็ม):
ผู้ป่วยตับแข็งมักมีอาการ ท้องมาน (Ascites) หรือขาบวม จึงต้องงดเกลือ น้ำปลา และซอสปรุงรสอย่างเคร่งครัดเพื่อลดการสะสมของน้ำในช่องท้อง
2. ตัวอย่างวัตถุดิบ "สูตรทำเอง" (สำหรับผู้ป่วยทั่วไป)
(ปริมาตรรวม 1,000 ml สำหรับแบ่งให้ 4-5 มื้อ)
วัตถุดิบ ปริมาณ เหตุผล
ไข่ขาวต้มสุก 5-6 ฟอง โปรตีนสะอาด มี BCAA สูง และไม่มีไขมันเลว
เนื้อปลา หรือ เต้าหู้ขาว 100 g ย่อยง่าย เกิดของเสียในเลือดน้อย
ข้าวสวย หรือ ข้าวกล้อง 250 g แหล่งพลังงานหลัก ป้องกันตับดึงโปรตีนมาใช้
ฟักทอง หรือ แครอท 100 g วิตามินช่วยบำรุงเซลล์ตับ
น้ำมันรำข้าว 1-2 ช้อนโต๊ะ พลังงานเข้มข้น (ใช้น้อยๆ หากมีปัญหาการย่อยไขมัน)
น้ำต้มสุก เติมจนครบ 1,000 ml ความเจือจางที่เหมาะสม
3. ข้อควรระวังพิเศษ
ภาวะท้องผูก: ห้ามให้ผู้ป่วยท้องผูกเด็ดขาด! เพราะอุจจาระที่ค้างในลำไส้จะสร้างแอมโมเนียและดูดซึมกลับเข้ากระแสเลือดจนทำให้ผู้ป่วยซึมลง ควรใส่ผักปั่นและปรึกษาแพทย์เรื่องยาระบาย
เลือดออกง่าย: ผู้ป่วยตับแข็งมักมีเส้นเลือดขอดในหลอดอาหาร การใส่สายยางหรือขยับสายต้องทำด้วยความระมัดระวังตามคำแนะนำของพยาบาล
ความสะอาด: ตับที่ทำงานไม่ดีทำให้ภูมิคุ้มกันต่ำ อาหารต้องปรุงสุกใหม่และสะอาดระดับสูงสุดเพื่อป้องกันการติดเชื้อในกระแสเลือด
💡 ทางเลือกอาหารทางการแพทย์
หากผู้ป่วยมีอาการซึมบ่อย หรือคุมปริมาณโปรตีนลำบาก แนะนำให้ใช้ อาหารทางการแพทย์สูตรเฉพาะโรคตับ (เช่น Nutren Hepa หรือ Aminoleban EN) ซึ่งถูกออกแบบมาให้มี BCAA สูง และมีสัดส่วนกรดอะมิโนที่ช่วยลดภาวะทางสมองโดยตรงครับ
